Współpracujemy z:

Nikotyna

Definicje

Tytoń stanowi nie tylko na naszym kontynencie główną przyczynę zagrożenia dla zdrowia ludności, a palenie tytoniu jest jednym z najbardziej upowszechnionych antyzdrowotnych elementów stylu życia człowieka. Gwałtowny wzrost spożycia papierosów, który w krajach uprzemysłowionych miał miejsce w pierwszej połowie naszego wieku obecnie ma miejsce w krajach rozwijających się. Jest odpowiedzialny za nienotowany z innych przyczyn wzrost przedwczesnej umieralności na naszym globie. Szacuje się, że co roku na świecie umiera z powodu tytoniu około 2 milionów ludzi, a liczba ta ma wzrosnąć do 10 milionów w roku 2020. W Polsce każdego roku na choroby odtytoniowe umiera przedwcześnie 70 tysięcy ludzi w wieku 35-69 lat.

Palenie tytoniu jest uzależnieniem o charakterze psychogennym mającym związek ze sposobami zachowania, postawami zdrowotnymi i społecznymi oraz uzależnieniem o charakterze farmakologicznym dotyczącym układu somatycznego i ośrodkowego układu nerwowego. Wzajemne nakładanie się obu rodzajów uzależnień występuje na ogół u każdego palacza, choć względna dominacja jednego z nich zależy w dużym stopniu od indywidualnych psychofizycznych cech osoby palącej. Jednakże u większości palaczy dominuje uzależnienie o charakterze farmakologicznym. Najnowsze badania naukowe wskazują, że intensywne i długotrwałe palenie tytoniu może doprowadzić do silnego, także biologicznego uzależnienia od nikotyny.

Alkaloidy to bardzo szeroka pod względem struktury klasa związków biochemicznych. Mimo swej różnorodności pewne cechy alkaloidów są wspólne: ich produkcja przebiega prawie zawsze w roślinach oraz wykazują wyraźne działanie fizjologiczne na organizmy zwierzęce. Uważa się, że alkaloidy mają za zadanie bronić roślinę przed zjedzeniem przez roślinożercę. Podział alkaloidów występujących w roślinach można przeprowadzić opierając się na różnych kategoriach. Najbardziej preferowana i częściej przedstawiana w literaturze klasyfikacja alkaloidów oparta jest o strukturę chemiczną stanowiącą główny element budowy szkieletu. Jest to klasyfikacja chemiczna, w której jedną z ważniejszych klas są alkaloidy pirydynowe.

Nikotyna jest właśnie alkaloidem pirydynowym . Jest bezbarwną cieczą, o zapachu tytoniu, która brunatnieje na powietrzu, jest również rozpuszczalna w wodzie. Występuje w liściach i korzeniach roślin tytoniowych. Stosuje się ją jako środek owadobójczy. Jest silną toksyną działającą na układ nerwowy. W niewielkich dawkach ma działanie stymulujące, powodując wzmożone wydzielanie hormonu walki, czyli adrenaliny, co powoduje wszystkie związane z tym objawy, takie jak: zanik bólu i głodu, przyspieszone bicie serca czy rozszerzone źrenice. Podczas palenia papierosa nikotyna działa bardzo szybko (w kilka sekund trafia do mózgu), natomiast w organizmie utrzymuje się bardzo długo - blisko 3 doby. Powoduje to, że jest ona substancją silnie fizycznie uzależniającą mimo iż dawki pochłanianie przy paleniu są minimalne.

Nikotyna jest równie uzależniająca co narkotyki czy alkohol. Wywołany przez nikotynę proces uzależnienia psychogennego i farmakogennego jest zbliżony do tego, jaki powoduje heroina i kokaina (z badań wynika, że nikotyna bardziej uzależnia niż kokaina, co oznacza, że łatwiej "wyzwolić się" od nałogu zwanego kokainizmem, niż od nikotynizmu!). Nikotyna jest głównym czynnikiem ryzyka chorób serca i przyczynia się do powstania ośmiu rodzajów nowotworów: zarówno raka płuc, raka krtani jak i białaczki. Nikotyna jest trucizną równie silną jak kwas pruski (cyjanowodór). Podana jednorazowo dożylnie powoduje śmierć na skutek porażenia centralnego i obwodowego układu nerwowego, głównie paraliżu mięśni oddechowych klatki piersiowej. Przyjmuje się, że zgon większości dorosłych osobników następuje w kilka minut po wstrzyknięciu lub doustnym podaniu jednorazowej dawki ok. 60 mg nikotyny. Chociaż jednorazowa dawka 60 mg uważana jest za śmiertelną, nałogowi palacze wydają się mieć zwiększoną tolerancję organizmu. Doświadczenia wykazują bowiem, że dobowa dawka ok. 50 mg nikotyny rozcieńczonej w wodzie pitnej nie powoduje u "nałogowców" tragicznych następstw. Intensywne palenie tytoniu doprowadzić może do pojawienia się objawów zatrucia nikotyną. Należą do nich: nudności, wymioty, biegunka, osłabienie mięśniowe, zawroty i bóle głowy, duszność. W skrajnych przypadkach dojść może do drgawek, utraty przytomności, a nawet porażenia ośrodka oddechowego.

Objawy uzależnienia od nikotyny

Uzależnienie od nikotyny jest związane z powstawaniem tolerancji oraz objawami odstawienia. Tolerancja polega na konieczności podawania coraz większych dawek w celu otrzymania takiego samego efektu. Jest to spowodowane zwiększeniem aktywności enzymów, które metabolizują nikotynę (tolerancja farmakokinetyczna) oraz, co ważniejsze, przystosowaniem układu nerwowego poprzez zmianę liczby receptorów dla nikotyny w celu zachowania prawidłowej czynności tego układu (tolerancja farmakodynamiczna). Gdy dojdzie już do wytworzenia tolerancji farmakodynamicznej, odstawienie lub znaczne zmniejszenie poziomu nikotyny doprowadza do objawów odstawienia.

Światowa Organizacja Zdrowia wpisała nikotynizm na listę schorzeń w 10-tej rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów (ICD-10) pod numerem F 17.
Opierając się na kryteriach diagnostycznych ICD-10 można przyjąć, że uzależnienie od nikotyny można rozpoznać wówczas, kiedy w okresie ostatniego roku stwierdzono obecność co najmniej 3 objawów z poniższej listy:

  1. silną potrzebę (“głód”) lub poczucie przymusu używania nikotyny (np. palenia tytoniu);
  2. subiektywne przekonanie o mniejszej możliwości kontrolowania zachowań związanych z paleniem, tj. trudności w:
    1. powstrzymywaniu się od palenia tytoniu,
    2. kontrolowaniu częstotliwości palenia tytoniu (np. papierosów),
    3. kontrolowaniu ilości wypalanych papierosów;
  3. obecność fizjologicznych objawów zespołu odstawienia występujących przy próbach przerwania lub ograniczenia palenia
    (objawy subiektywne to: głód papierosa, wzrost napięcia, niepokój, nadmierna nerwowość, agresja, depresja, trudności w koncentracji, nadmierna senność lub bezsenność, wzrost łaknienia;
    do objawów obiektywnych należą: zmiany w zapisie EEG, spadek ciśnienia krwi, zwolnienie czynności serca, spadek poziomu kortyzolu, katecholamin, wzrost masy ciała, zaburzenia snu, wybiórczej uwagi i pamięci);
  4. występowanie zjawiska tolerancji, polegającego na konieczności wypalania coraz większej ilości tytoniu (papierosów), w celu osiągnięcia efektu uzyskiwanego poprzednio po mniejszej ilości;
  5. zaniedbywanie innych przyjemności lub zainteresowań na rzecz palenia tytoniu (np. papierosów);
  6. palenie pomimo szkodliwych następstw (fizycznych, psychicznych), o których wiadomo, że mają związek z paleniem;

Autodiagnoza

Już teraz możesz sprawdzić swój poziom uzależnienia od nikotyny. W tym celu kliknij w poniższą ikonę, która przeniesie Cię do testu tolerancji nikotyny Fagerströma pozwalającego na ocenę głebokości uzależnienia od nikotyny (palenia papierosów).


Rozpocznij test Fagerströma

Terapia

Psychoterapia uzależnienia od nikotyny wkomponowana jest we wszystkie oddziaływania psychoterapeutyczne w naszym ośrodku. Nasi klienci uzależnieni chemicznie lub behawioralnie przechodzą procedurę ograniczania palenia lub całkowitego odstawienia papierosów. Klienci korzystający z pomocy psychologicznej w innych obszarach mogą również skorzystać z naszej oferty programowej dla palaczy.

Polityka Ośrodka Pomocy Psychologicznej Leśniczówka wobec nikotynizmu jest oparta na uznaniu tego uzależnienia za groźną, śmiertelną chorobę. Każdej osobie palącej proponujemy zajęcie się tym problemem. Stosujemy Program Minimalnej Interwencji Antynikotynowej polega on na czterech krokach "4A":

  1. Ask - pytać, czy klient pali;
  2. Advise - udzielić każdemu palaczowi rady, aby przestał palić;
  3. Assist - wspomagać w pierwszym okresie abstynencji, udzielać pomocy np. farmakologicznej, psychoterapeutycznej itp.;
  4. Arrange follow up - ustalać terminy kontrolnych spotkań, monitorować skuteczność programu;

Na terenie Ośrodka nie wolno palić!

W psychoterapii uzależnienia od nikotyny opieramy się głównie na metodach behawioralnych polegających na zmianie zachowań palacza, na nabyciu umiejętności radzenia sobie z nałogiem i utrzymaniu stanu niepalenia. Pomocne są tutaj również strategie samokontroli, które opierają się na uświadomieniu sobie własnego nałogu (monitorowanie) oraz stosowaniu technik ograniczania ilości dostarczanej do organizmu nikotyny. Wykazano, że monitorowanie nałogu powoduje zmianę zachowań, nawet wówczas, gdy taka zmiana nie była planowana. Ograniczanie ilości dostarczanej do organizmu nikotyny uzyskuje się przez stopniowe zmniejszanie liczby wypalanych dziennie papierosów aż do całkowitego zaprzestania. Niektóre osoby wspomagane są również lekami. W celu utrzymania abstynencji niezwykle przydatna jest psychoterapia grupowa. Pomaga ona palaczom porzucić nałóg przez naukę zmiany zachowań i zwiększyć własną motywacje do niepalenia.

Zgłoszenie